वीरगञ्ज — सुन्तलाको भन्सार प्रज्ञापनपत्र देखाएर केरासमेत ढुवानी गरिएको आशंकामा एउटा भारतीय नम्बर प्लेटको ट्रक काठमाडौंमा नियन्त्रणमा परेपछि वीरगञ्ज भन्सारको जाँचपास प्रणालीमाथि प्रश्न उठेको छ। सोही व्यवसायीको नाममा जाँचपास भएका थप दुई ट्रकमाथि समेत शंका उत्पन्न भएपछि घटनाको अनुसन्धान थप पेचिलो बनेको छ।

वीरगञ्ज महानगरपालिका–२५, श्रीसियास्थित आरोही इन्टरप्राइजेजको नाममा जाँचपास भएको भारतीय नम्बर प्लेट UP 25 FT 3659 को ट्रकलाई काठमाडौंको जडीबुटी क्षेत्रमा प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो। नियन्त्रणमा लिइएको ट्रकलाई थप अनुसन्धानका लागि सम्बन्धित निकायमा बुझाइएको र त्रिभुवन विमानस्थल भन्सार कार्यालयमा समेत आवश्यक जाँचबुझ अघि बढाइएको बताइएको छ।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार ट्रकमा ४०० क्यारेट सुन्तला र २०० क्यारेट केरा रहेको पाइएको छ। प्रतिक्यारेट १९ किलोका दरले ४०० क्यारेट सुन्तलाको कुल तौल करिब ७ हजार ६०० किलो अर्थात् ७.६ मेट्रिक टन हुन्छ। यस्तै, २०० क्यारेट केरामा प्रतिक्यारेट करिब ९ दर्जनका दरले करिब १ हजार ८०० दर्जन केरा रहेको विवरण प्राप्त भएको छ।

प्रारम्भिक विवरणमा ट्रकको बाहिरी भागमा सुन्तला र बीचको भागमा केरा राखेर ढुवानी गरिएको उल्लेख छ। यदि भन्सार प्रज्ञापनपत्रमा सुन्तला मात्रै उल्लेख गरिएको र ट्रकमा केरासमेत रहेको कुरा आधिकारिक जाँचबाट पुष्टि भएमा यो सामान्य कागजी त्रुटिभन्दा गम्भीर भन्सार उल्लंघनको विषय बन्न सक्छ।

यस घटनाले भन्सार जाँचपास प्रक्रियामाथि विभिन्न प्रश्न खडा गरेको छ। प्रज्ञापनपत्रमा एउटा वस्तु उल्लेख हुँदा अर्को वस्तु ट्रकभित्र कसरी पुग्यो, भौतिक जाँचका क्रममा त्यस्तो मालवस्तु किन पहिचान हुन सकेन र जाँचपास प्रक्रियामा संलग्न पक्षहरूको भूमिका के थियो भन्ने विषय अनुसन्धानको दायरामा आउनुपर्ने देखिएको छ।

थप दुई ट्रकमाथि पनि शंका

यसै प्रकरणमा आरोही इन्टरप्राइजेजकै नाममा जाँचपास भएका भारतीय नम्बर प्लेटका MH30CE0083 र UK04CC2831 नम्बरका थप दुई ट्रकमाथि समेत शंका उत्पन्न भएको बताइएको छ।

स्रोतका अनुसार ती दुवै ट्रकले वीरगञ्ज भन्सारबाट आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी गेटपाससमेत प्राप्त गरिसकेका थिए। तर काठमाडौंमा पहिलो ट्रक प्रहरी नियन्त्रणमा परेको खबर सार्वजनिक भएपछि ती ट्रकलाई वीरगञ्ज भन्सार परिसरमै पार्किङ गरेर राखिएको दाबी गरिएको छ।

ती ट्रकमा समेत केरा तथा अन्य फलफूल रहेको र वास्तविक तौलभन्दा कम तौल उल्लेख गरेर भन्सार प्रक्रिया पूरा गरिएको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ। यद्यपि, ती ट्रकमा वास्तवमा के कति परिमाणमा मालवस्तु रहेको छ तथा भन्सार कागजातमा उल्लेखित विवरण वास्तविक अवस्थासँग मेल खान्छ कि खाँदैन भन्ने कुरा आधिकारिक जाँचपछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ।

वीरगञ्ज आईसीपीले समेत ती ट्रकमाथि निगरानी राखेको र आवश्यक जाँच प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरेको स्रोतको भनाइ छ।

राजस्व र जाँच प्रणालीमाथि प्रश्न

एउटा ट्रक काठमाडौं पुगेर प्रहरी नियन्त्रणमा परेपछि मात्रै प्रकरण सार्वजनिक भएको हो। तर, सोही व्यवसायसँग सम्बन्धित थप दुई ट्रकले समेत भन्सार प्रक्रिया पूरा गरी गेटपास पाएको दाबी सार्वजनिक भएपछि वीरगञ्ज भन्सारको जाँच प्रणाली कत्तिको प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्न उठेको छ।

यदि वास्तविक तौलभन्दा कम तौल उल्लेख गरी भन्सार जाँचपास गरिएको पुष्टि भएमा त्यसबाट राज्यको राजस्वमा समेत असर परेको हुन सक्ने देखिन्छ। त्यसैले ट्रकमा रहेको मालवस्तुको वास्तविक परिमाण र तौल, प्रज्ञापनपत्रमा उल्लेखित विवरण तथा जाँचपास प्रक्रियामा संलग्न पक्षहरूको भूमिकाबारे निष्पक्ष अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ।

नियन्त्रणमा रहेको ट्रकका चालक धनिराम राजपुत रहेको र उनी भारतको उत्तर प्रदेशस्थित हरदोई जिल्लाका बासिन्दा रहेको विवरण प्राप्त भएको छ।

भन्सार प्रक्रियाअनुसार नियन्त्रणमा लिइएका सुन्तला तथा केरासम्बन्धी आवश्यक कानुनी र कागजी प्रक्रिया पूरा भएपछि लिलामी गरिने बताइएको छ। तर, लिलामी प्रक्रिया मात्रले प्रकरणको मूल प्रश्न समाधान गर्दैन। भन्सार कागजात र वास्तविक मालवस्तुबीच अन्तर कसरी उत्पन्न भयो भन्ने विषयको अनुसन्धान पनि आवश्यक छ।

अनुसन्धानबाट खुल्नुपर्ने प्रश्न

यस प्रकरणमा मुख्य रूपमा पाँचवटा प्रश्न उठेका छन्—सुन्तलाको प्रज्ञापनपत्रमा केरा समेत राखेर जाँचपास कसरी भयो? वास्तविक तौलभन्दा कम तौल उल्लेख गरिएको भए त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने? एउटा ट्रक काठमाडौंमा नियन्त्रणमा परिसकेपछि थप दुई ट्रकले कसरी गेटपास पाए? ती ट्रकमा समेत केरा तथा अन्य फलफूल रहेको आशंका कति सत्य हो? र जाँचपास प्रक्रियामा सामान्य लापरबाही भएको हो वा कुनै प्रकारको मिलेमतो भएको हो?

यी प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित भन्सार कार्यालय, वीरगञ्ज आईसीपी तथा अनुसन्धान निकायको आधिकारिक जाँचबाट मात्रै स्पष्ट हुनेछन्।

त्यसैले काठमाडौंमा नियन्त्रणमा लिइएको ट्रकको भन्सार कागजात, मालवस्तुको वास्तविक तौल तथा वीरगञ्जमै रहेका भनिएका थप दुई ट्रकको निष्पक्ष जाँच गरी आवश्यक अनुसन्धान अघि बढाउनुपर्ने देखिएको छ।

एउटा ट्रक नियन्त्रणमा परेको घटनालाई मात्रै आधार बनाएर निष्कर्षमा पुग्नुभन्दा बाँकी दुई ट्रकको अवस्था, भन्सार कागजातको सत्यता, तौल विवरण तथा जाँचपासमा संलग्न व्यवसायी र कर्मचारीहरूको भूमिकासमेत अनुसन्धानको दायरामा ल्याउन आवश्यक देखिन्छ। सम्बन्धित निकायको निष्पक्ष अनुसन्धान र त्यसबाट आउने आधिकारिक निष्कर्षले नै सुन्तलाको नाममा केरा ढुवानी भएको आशंका तथा भन्सार जाँचपासमा भएको भनिएको कमजोरीको वास्तविकता स्पष्ट गर्नेछ।